THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Verlofregelingen

Datum:21-11-2019

Verlof is het recht om niet te hoeven werken op tijden waar dat normaal gesproken wel had gemoeten. Een verlofregeling is een voor werknemers of voor groepen werknemers collectief vastgelegde afspraak, die inhoudt dat zij bij vooraf vastgelegde omstandigheden een aantal uren of dagen vrijgesteld worden van hun verplichting om te werken.

Verlofregelingen waren traditioneel, in het kostwinnerstijdperk, bedoeld om de kostwinner, die immers elke dag werkte, de gelegenheid te geven om de meest noodzakelijke verplichtingen na te komen, en om bij belangrijke familieomstandigheden één of meer dagen niet naar het werk te hoeven. Nu, in het geïndividualiseerde tweeverdieners tijdperk, gaat het er vooral om werk en privé te kunnen combineren, vandaar de Wet arbeid en zorg.

Soorten verlofregelingen

Een belangrijk onderscheid is dat tussen het betaald en onbetaald verlof. Dit onderscheid is onder meer van belang, omdat tijdens onbetaald verlof geen vakantiedagen en ook geen pensioen wordt opgebouwd, tenzij met de werkgever iets anders wordt afgesproken (dat kan ook bij cao of overeenkomst met de ondernemingsraad). De hoofdregel in het Burgerlijk Wetboek (artikel 627 BW) is namelijk ‘geen arbeid, geen loon’: als de werknemer geen arbeid verricht, hoeft de werkgever geen loon te betalen.

En: als er geen sprake is van loon, loopt in de regel ook de opbouw van vakantie en pensioen niet door. Onder meer in de Wet arbeid en zorg is een aantal uitzonderingen op deze regels gemaakt. Zo bouwt de werknemer tijdens het opnemen van langdurend zorgverlof vakantiedagen op, ook al betreft het onbetaald verlof. Andere uitzonderingen op de regel “geen arbeid, geen loon” zijn vakantiedagen en ziekteverzuim.

Een ander onderscheid is dat tussen traditionele verlofregelingen (die heten vaak “buitengewoon verlof”) enerzijds en regelingen die hun grond vinden in de Wet arbeid en zorg anderzijds. Opmerkelijk genoeg staan die twee soorten verlofregelingen in veel cao's en ondernemingsregelingen nog steeds apart benoemd. Een derde onderscheid is dat tussen verlofregelingen die voor iedereen gelden, en verlofregelingen die speciaal voor aanstaande en jonge ouders gelden.

Traditionele verlofregelingen

De traditionele verlofregelingen ontbreken in niet één cao of ondernemingsregeling. Deze stammen nog uit het kostwinnerstijdperk en zijn doorgaans hooguit gemoderniseerd door de gelijkstelling van het samenlevingscontract aan het huwelijk. De rijtjes van gebeurtenissen waarbij een werknemer vrij krijgt, variëren per cao en/of bedrijfsregeling. Het hiernavolgende schema bevat dan ook geen normen, waar rechten aan kunnen worden ontleend, maar een weergave van gebeurtenissen die geregeld in dergelijke rijtjes voorkomen, evenals de hoeveelheid (betaalde) vrije dagen die gebruikelijk is. De lijst is niet uitputtend.

Gebeurtenis

Aantal dagen

Ondertrouw

Eén dag

Huwelijk (of afsluiten samenlevingscontract, of registreren van partnerschap) van de werknemer

Twee à drie dagen

Huwelijk (of afsluiten samenlevingscontract, of registreren van partnerschap) van een gezinslid, broer, zus, kleinkind

Eén dag à twee dagen

25-, 40-, 50-jarig huwelijksfeest van de werknemer

Eén dag

25-, 40-, 50-jarig huwelijksfeest van de ouders, schoonouders, pleegouders

Eén dag

Overlijden van de partner, kind, ouders, schoonouders, pleegouders

Vier dagen

25-, 40-, 50-jarig dienstjubileum

Eén dag

Overlijden van de grootouders, zuster, broer, of de levenspartner van hen, van de levenspartner van een kind

Eén dag

Verhuizing op verzoek werkgever

Twee dagen

De verlofregelingen in de Wet arbeid en zorg

De Wet arbeid en zorg is een ingewikkelde wet. De wet heeft een eigenzinnig gebruik van begrippen, onder meer betekent ‘driekwart recht’ wat anders dan gebruikelijk. Bovendien staan er nogal wat uitzonderingen en uitzonderingen op uitzonderingen in. Hierna een korte opsomming van onderwerpen die in de wet worden geregeld, gevolgd door een samenvattend schema. Het verdient aanbeveling om in voorkomende gevallen de wet zelf te raadplegen.

Calamiteiten- en ander kort verzuimverlof

Dit verlof kan worden opgenomen als zich in het leven van de werknemer een calamiteit voordoet, dan wel er sprake is van ‘zeer persoonlijke omstandigheden’, zoals de bevalling van de partner of het overlijden van een bloedverwant, waardoor de werknemer redelijkerwijs niet kan werken. Onder een ‘calamiteit’ wordt doorgaans een gebeurtenis verstaan die het noodzakelijk maakt dat de werknemer direct het werk stillegt, zoals een gesprongen waterkraan.

Kortdurend zorgverlof

Deze vorm van verlof geeft werknemers de mogelijkheid om verlof op te nemen teneinde de noodzakelijke verzorging van naasten op zich te kunnen nemen. Het kan daarbij gaan om kinderen, ouders, broers, zussen, grootouders, maar ook om mensen die geen familielid zijn, maar met wie de werknemer wel een speciale relatie heeft.

Zwangerschaps- en bevallingsverlof

Het wettelijk zwangerschaps- en bevallingsverlof duurt minimaal zestien weken. Die zestien weken bestaan uit zes weken zwangerschapsverlof en tien weken bevallingsverlof. Dat kan langer worden, als het zwangerschapsverlof langer duurt dan de minimaal zes weken die de wet voorschrijft. Het bevallingsverlof kan in gedeelten worden opgenomen, het eerste deel duurt dan minimaal zes weken.

Regeling voor verlof bij adoptie, en opname pleegkinderen

Werknemers die een kind adopteren, of een pleegkind aannemen, hebben recht op vier weken betaald verlof. Dit recht op verlof geldt per werknemer, niet per kind. Deze vier weken hoeven niet aaneengesloten te worden opgenomen.

Kraamverlof

Sinds 1 januari 2019 krijgen partners van de vrouw die bevallen is, eenmaal het aantal werkuren per week aan kraamverlof (ook wel geboorte-, vaderschaps- of partnerverlof genoemd). Een voorbeeld: werkt de partner bijvoorbeeld vijf dagen zes uur per dag, dan krijgt hij of zij 30 uur verlof: 5 x 6 werkuren. De werkgever betaalt het loon tijdens dit verlof volledig door. De werknemer kan deze verlofdagen naar eigen inzicht opnemen, maar moet dit wel doen binnen vier weken na de geboorte van het kind.

Aanvullend kraamverlof vanaf 1 juli 2020

Vanaf 1 juli 2020 kunnen partners tot vijf weken aanvullend kraamverlof opnemen. Zij krijgen dan een uitkering ter hoogte van 70% van hun dagloon, met een maximum van 70% van het maximumdagloon. Het UWV betaalt deze weken verlof.

De werknemer moet deze verlofweken opnemen binnen zes maanden na de geboorte van het kind. Voorwaarde is wel dat een werknemer eerst het kraamverlof van eenmaal het aantal werkuren per week opneemt. Ook moet een werknemer het verlof in hele weken aanvragen. In overleg met de werkgever kan de werknemer het aanvullend verlof over een langere periode dan vijf weken spreiden. Het is ook mogelijk om minder dan vijf weken aanvullend kraamverlof op te nemen.

Ouderschapsverlof

Ouderschapsverlof is het recht van jonge ouders om (zorg)verlof op te nemen voor een kind onder de acht jaar. Het verlof geldt ook voor adoptieve kinderen en pleegkinderen. De werknemer kan in overleg met de werkgever het verlof op iedere gewenste manier opnemen. De omvang van het ouderschapsverlof is 26 maal de wekelijkse arbeidsduur. Dit is inclusief het recht op drie dagen ouderschapsverlof rond de geboorte van het kind. Dit laatste recht is niet hetzelfde als het kraamverlof van twee dagen.

Langdurend zorgverlof

Langdurend zorgverlof betreft het recht om verlof op te nemen voor het verzorgen van hulpbehoevende of zieke naasten. Dit kan de partner of een kind van de werknemer zijn, maar ook de ouders, grootouders, kleinkinderen, broers en zussen. Daarnaast bestaat het recht voor mensen met wie de werknemer een sociale relatie heeft en die van zijn hulp afhankelijk zijn.

Ondernemingsraad en verlofregeling

Verlofregelingen staan niet in de ‘limitatieve opsomming’ van artikel 27 lid 1 WOR, en dus heeft de ondernemingsraad géén instemmingsrecht als de werkgever een regeling invoert of wijzigt. Desondanks zien we geregeld dat een werkgever toch met zijn ondernemingsraad over verlofregelingen overlegt.

In specifieke situaties kan het zijn dat de werkgever de ondernemingsraad nodig heeft om een verlofregeling op maat te maken. Dat kan als de werkgever gebruik wil maken van de mogelijkheden in de Wet arbeid en zorg om af te wijken van de reguliere regeling. Die weg kan alleen bewandeld worden als de geldende cao zich daar niet tegen verzet.

Regelingen Wet arbeid en zorg *)

Regeling

Calamiteiten- en ander kort verzuimverlof (4:1)

In een notendop

Verlof bij zeer persoonlijke omstandigheden, een door overheid of wet opgelegde verplichting, of uitoefening van actief kiesrecht.

Kring

Afhankelijk van de calamiteit.

Voorbeelden van calamiteiten:

  • Bevalling echtgenote

  • Overlijden huisgenoot of bloedverwant

  • Niet buiten werktijd om te plannen arts- of ziekenhuisbezoek (of begeleiding partner, inwonenden, 1e graads verwanten)

  • Gesprongen kraan.

Volume

Korte, naar billijkheid te berekenen tijd.

Betaald? **) loon of uitkering

Ja

Binding

Werkgever mag afzien van loondoorbetalingsplicht, mits geregeld in cao of met ondernemingsraad. (In praktijk betekent dit: aanspreken vakantiedagen)

Werkgever mag afzien van loondoorbetalingsplicht, als werknemer daarmee instemt.

NB

Calamiteit wordt doorgaans geïnterpreteerd als: werknemer moet onverwijld arbeid neerleggen. Werknemer houdt altijd recht op wettelijk minimum aan vakantiedagen.

Regeling

Kortdurend zorgverlof (5:1)

In een notendop

Verlof bij noodzakelijke verzorging van naasten.

Kring

Inwonende (pleeg- of adoptie)kinderen, de partner, ouders, broers, zussen, grootouders, kleinkinderen, mensen met wie werknemer een sociale relatie heeft en van zijn hulp afhankelijk zijn.

Volume

Per twaalf maanden maximaal twee maal de wekelijkse arbeidsduur.

Betaald? **) loon of uitkering

70% van het loon, (tot aan max. dagloon, minimaal minimumloon).

Binding

Werkgever mag afzien van loondoorbetalingsplicht, mits geregeld in cao of met ondernemingsraad.

NB

‘Noodzakelijke verzorging’ wordt doorgaans geïnterpreteerd als: er moet geen ander zijn die de verzorging kan geven.

Regeling

Adoptie- en pleegverlof (3:2)

In een notendop

Verlof bij het adopteren van een kind of het aannemen van een pleegkind.

Kring

Adoptiekind

Pleegkind (mits op hetzelfde adres en geformaliseerd)

Volume

Vier weken, hoeft niet aaneengesloten (werknemer kan vragen om elke wijze van opname).

Betaald? **) loon of uitkering

100% van het loon (tot aan max. dagloon).

Binding

Geen afwijking van de wet toegestaan.

NB

De vier weken dienen opgenomen te worden binnen 26 weken.

Regeling

Langdurend zorgverlof (5:9)

In een notendop

Verlof bij verzorging van hulpbehoevende of zieke naasten.

Kring

Partner, kind of ouders

Grootouders, kleinkinderen, broers en zussen

Andere huisgenoten dan kinderen of partner, mensen met wie de werknemer een sociale relatie heeft en die van zijn hulp afhankelijk zijn.

Volume

Per twaalf maanden maximaal zes maal de wekelijkse arbeidsduur.

Betaald? **) loon of uitkering

Nee, wel opbouw vakantiedagen.

Binding

Werkgever mag afwijken van de wet, mits geregeld in cao of met ondernemingsraad. (Dit zal meestal betekenen: wegstrepen van vakantiedagen).

NB

Sinds 1 juli 2015 is levensbedreigende situatie niet meer noodzakelijk, en is de kring uitgebreid.

Regeling

Zwangerschaps- en bevallingsverlof (3:1)

In een notendop

In verband met bevalling recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof.

Kring

Volume

Zes weken zwangerschapsverlof en tienweken bevallingsverlof.

Bij langdurige ziekenhuisopname van het kind, kan het bevallingsverlof maximaal 10 weken langer duren. 

Betaald? **) loon of uitkering

100% van het loon (tot aan max. dagloon).

Binding

Geen afwijking van de wet toegestaan.

NB

Bevallingsverlof kan in delen opgenomen (eerste deel minstens zes weken).

Als de vrouwelijke werknemer overlijdt, heeft haar partner recht op resterend bevallingsverlof.

Regeling

Kraamverlof (4:2)

In een notendop

Verlof na bevalling voor de partner.

Is niet hetzelfde als:

  • Calamiteitenverlof

  • Ouderschapsverlof (3 dagen).

Kring

Volume

Het aantal werkuren per week. Vanaf 1 juli 2020 aanvullend kraamverlof.

Betaald? **) loon of uitkering

Ja

Binding

Werkgever mag afwijken van de wet, mits geregeld in cao of met ondernemingsraad.

(Dit zal meestal betekenen: wegstrepen van vakantiedagen)

NB

Vanaf de dag dat het kind op hetzelfde adres als de moeder woont,

Binnen tijdvak van vier weken.

Werknemer houdt altijd recht op wettelijk minimum aan vakantiedagen.

Regeling

Ouderschapsverlof (6.1)

In een notendop

Rond geboorte kind

Verlof om meer tijd aan kinderen te kunnen besteden.

Kring

Kind van partner van werknemer

Kind, adoptiekind, pleegkind of stiefkind van werknemer. Kind moet wel bij werknemer wonen.

Volume

Drie dagen (kraamverlof) en 26 weken (ouderschapsverlof)

26 weken (26 keer het aantal uren dat werknemer werkt) bij adoptie

Betaald? **) loon of uitkering

Ja, bij kraamverlof

Nee

Binding

Op onderdelen kan worden afgeweken, alleen bij cao.

NB

Werknemer kan werkgever verzoeken om elke gewenste wijze van opname.

*) De weergave van de regelingen is niet uitputtend. Sommige details en uitzonderingen zijn niet opgenomen.

**) “Betaald” wil hier zeggen: in de wet is een regeling daartoe opgenomen. Als een verlof op grond van de wet “onbetaald” is, kan de werkgever op grond van cao of overeenkomst met de ondernemingsraad toch een loondoorbetalingsverplichting hebben.

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Details
Gerelateerd
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Mag een werkgever de werknemer verplichten vrije dagen op te nemen bij een calamiteit?
18-03-2020
Werkterreinen van de or Vakantie en verlof Instemmingsrecht bij afschaffing van buitengewoon verlof?
19-02-2020
Werkterreinen van de or Vakantie en verlof Ruzie tussen OR en bestuurder over collectieve vakantiedagen
09-12-2019
Werkterreinen van de or Vakantie en verlof Mag werkgever verlof-stop inlassen?
21-11-2019
Werkterreinen van de or Vakantie en verlof Mag een werkgever mensen bij een collectief verlof toch te werk stellen?
21-11-2019
Werkterreinen van de or Vakantie en verlof Kan een ondernemingsraadslid op langdurig onbetaald verlof?
21-11-2019
Werkterreinen van de or Vakantie en verlof Afschaffen bijzonder verlof instemmingsplichtig
18-11-2019
Inhoudsopgave