THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Arbeidsvoorwaarden en ondernemingsraad

Datum:16-03-2020

De laatste jaren is de rol van ondernemingsraden op de terreinen sociaal beleid en arbeidsvoorwaarden onmiskenbaar toegenomen. Voor zover bekend gaat hen dat redelijk af. Dat neemt niet weg dat het de meeste ondernemingsraden niet makkelijk valt om deze rol goed te spelen. Met name de vraag waar zij precies iets over te vertellen hebben, is niet eenvoudig van een antwoord te voorzien. In dit artikel ondernemen wordt een poging ondernomen.

Dat de rol van ondernemingsraden op de terreinen sociaal beleid en arbeidsvoorwaarden groter is geworden, heeft een aantal oorzaken.

  1. Steeds meer bedrijfstak-cao’s worden raam-cao’s.

Vroeger werden de arbeidsvoorwaarden van duizenden mensen in één keer collectief en uniform geregeld. Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw kwam het echter steeds meer voor dat de bedrijven die onder een bedrijfstak-cao vallen, niet meer met één regeling genoegen namen. Zij wilden en willen meer ruimte om zelf beslissingen te kunnen nemen. Soms wordt die ruimte gecreëerd door bestaande bedrijfstak-cao’s op te breken. Zo hebben de grote banken (ABNAmro, ING, RABO etc.), die tot enkele jaren onder de bank-cao vielen, eigen cao’s gekregen. Meestal echter wordt een bedrijfstak-cao van binnen uit opengewerkt. In die gevallen staat er niet meer één standaardbepaling in de cao waar iedere werkgever zich aan moet houden, maar krijgen ondernemingen, binnen het raam van de bedrijfstak-cao, eigen beslissingsruimte. Zodra de werkgever van die keuzemogelijkheid gebruik maakt wordt de vraag actueel of hij de onernemingsraad moet raadplegen. Soms moet dat op grond van de Wet op de ondernemingsraden, soms ook op grond van een bepaling in de cao.

Voorbeeld
Onder de cao voor de technische groothandel vallen ondernemingen met soortgelijke bedrijvigheid. Men levert producten aan de technische detailhandel en aan grote ondernemers. De diverse ondernemingen hebben zich echter in uiteenlopende richtingen ontwikkeld. De ene onderneming heeft uitsluitend een baliefunctie. De ander verricht logistieke dienstverlening, wat sinds de grote filevorming ook vervoer in de nacht inhoudt. Dit heeft grote gevolgen voor de werktijdregeling. Voorheen bestond er één “dagspiegel” (ook wel “arbeidstijdenkader” genoemd), waarin voor alle bedrijven de “normale arbeidstijd” werd vastgelegd. Wie zijn werknemers vroeger of later wilde laten werken, moest hen op grond van de cao een toeslag betalen. Eén regeling die voor alle bedrijven passend was, viel op een gegeven moment niet meer te maken. Daar is toen het volgende op bedacht: er zijn vier werktijdregelingen (mogelijke “dagspiegels”) afgesproken. Bij iedere dagspiegel hoort een eigen toeslagenregeling. In overleg met hun ondernemingsraad mogen de werkgevers één van de vier kiezen.

  1. Managementinstrumenten

In steeds meer ondernemingen willen werkgevers het personeelsbeleid, dat voorheen wel eens schamper werd aangeduid als “sociaal snoepgoed”, gebruiken als managementinstrument. Kortweg gezegd wil men de eigen werknemers zo beïnvloeden dat zij gewenst gedrag laten zien. Functioneringsgesprekken, beoordelingssystemen, beloning die afhankelijk is van inzet of prestatie horen tot de gebruikte instrumenten. Kreeg vroeger iedere werknemer er jaarlijks een standaardbedrag (“periodiek”) bij, tegenwoordig krijgen zij steeds vaker een hoger of lager bedrag, afhankelijk van hun beoordeling. Dit punt hangt samen met het voorgaande, want een meer variabele beloning per onderneming wordt mede mogelijk wordt gemaakt doordat cao-bepalingen worden verruimd. Beoordelingssystemen en beloningssystemen zijn instemmingsplichtig op grond van artikel 27 lid 1 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR).Ook worden de tijdstippen waarop gewerkt wordt in veel gevallen verruimd. Het meest bekend zijn de grootwinkelbedrijven. Maar ook voor andere werknemers wordt werken op de avond en in het weekend steeds normaler. Ook voor flexibeler werktijden geldt dat deze mogelijk worden gemaakt zodra de cao dat toestaat. Werktijdregelingen behoren tot de onderwerpen die werkgevers het meeste met ondernemingsraden bespreken. Ook werktijdregelingen zijn instemmingsplichtig.

Onderwerpen die geregeld op de agenda staan

Zoals gezegd, bovenaan de lijst onderwerpen waar de ondernemingsraad geregeld met zijn werkgever over praat, staan de diverse soorten werktijdregelingen. Daarbij gaat het om:

  • Het vastleggen van de normale dagelijkse arbeidstijd, dus om het arbeidstijdenkader

  • De roosters. Op basis van vastgelegde arbeidstijdenkaders zijn nog erg veel roosters mogelijk, zeker als er met wisseldiensten wordt gewerkt. Wisseldiensten zijn ploegendiensten of andere diensten waarbij de bedrijfstijd langer is dan de arbeidstijd, en de werknemers elkaar moeten afwisselen.

  • Het inroosteren van roostervrije tijd (ATV-dagen of vakantiedagen).

  • Overwerkregelingen. In de meeste gevallen moet de werkgever op grond van de cao minimaal de ondernemingsraden informeren voor hij opdracht tot overwerk geeft.

  • Tijdspaarregelingen om een sabbatical bijeen te sparen.

  • Over beloningsvormen bestaat een veel minder grote praktijk dan over werktijden, maar er wordt wel meer en meer over gesproken. Over de salaristabellen wordt overigens zelden door werkgever en ondernemingsraad onderhandeld, hoewel die in nogal wat bedrijfstak-cao’s het karakter van minimumregeling hebben, en dus wel voor overleg open staan. Het functiewaarderingssysteem is ook zelden een onderwerp, wel wordt door cao-partijen geregeld onderdelen van het invoeren daarvan naar de ondernemingsraad gedelegeerd. Zoals de juiste functie-indeling of het beoordelen van de functieomschrijvingen. Over toeslagen voor overwerk en werken buiten de dagspiegel bestaat wel een groeiende praktijk. Ook wordt geregeld gesproken over het beoordelingssysteem dat aan flexibele beloning ten grondslag ligt, over een bonusregeling of een dertiende maand.

  • Groeiende aandacht van ondernemingsraden verkrijgen de zogenoemde verzekerbare arbeidsvoorwaarden, als de verzekeringen voor het WAO-hiaat, het ANW-hiaat en de pensioenverzekeringen.

  • Een groeiende praktijk bestaat ook op het terrein van de “investeringsafspraken”. Dit zijn afspraken die de werkgever verplichten om werk te maken van diverse instrumenten van personeelsbeleid, als functioneringsgesprekken of het opleidingsbeleid. Als de invoering van dergelijke vormen van personeelsbeleid in de cao verplicht is gesteld, staat daar meestal bij dat de werkgever zich met de ondernemingsraad moet verstaan voor hij een regeling invoert.

  • Werkgever en ondernemingsraad praten geregeld over een regeling voor onkostenvergoedingen. Daarbij gaat het om reiskosten, telefoonkosten en maaltijd- en verblijfkosten. Met name de regeling rond lease-auto’s en reiskosten wil de gemoederen nog wel eens opzwepen. Dat de ondernemingsraad dit geregeld op de agenda heeft staan is opmerkelijk, omdat dit op grond van artikel 27 van de WOR niet instemmingsplichtig is, en ook de meeste cao’s op dit punt geen bevoegdheden aan ondernemingsraden toekennen. Dit kan, terzijde opgemerkt, waarschijnlijk worden gezien als een teken dat werkgevers graag met hun ondernemingsraad praten als het een kwestie betreft waar zij graag een draagvlak voor creëren.

  • Er bestaat een kleine, maar groeiende praktijk binnen ondernemingen om sociale plannen af te spreken met de ondernemingsraad. Voorheen was dat voorbehouden aan de vakbonden. Het afspreken van een sociaal plan met de vakbond had voor de werkgever het voordeel dat de kantonrechter, die de ontslagaanvraag te behandelen kreeg, alleen een sociaal plan erkende als dat met een erkende vakbond was afgesloten. De kring van kantonrechters besloot indertijd ook sociale plannen die door een ondernemingsraad zijn ondertekend, te accepteren.

De positie van de ondernemingsraad en de WOR

Voor ondernemingsraden waarvan het bedrijf onder een cao valt, is het verkrijgen van een goed beeld van de eigen rechten en bevoegdheden een ingewikkelde kwestie. Dat komt door de positie van de vakbeweging in Nederland. De overheid beschouwt de vakbeweging als de natuurlijke tegenspeler van de werkgever op het terrein van arbeidsvoorwaarden, en heeft de ondernemingsraad op het vlak van arbeidsvoorwaarden niet zo willen bewerktuigen dat deze een aan de vakbeweging gelijkwaardige rol zou kunnen spelen.

Het primaat van de vakbeweging

Sinds de Tweede Wereldoorlog kennen we in Nederland het systeem waarbij de vakbeweging door de overheid wordt erkend als de vertegenwoordigster van alle werknemers, of die nu lid zijn of niet. Zo is de vakbeweging de werknemersvertegenwoordiger in de Sociaal Economische Raad (SER) en tijdens de jaarlijkse overlegrondes tussen kabinet en sociale partners. De vakbeweging is het recht toegekend om namens alle werknemers te onderhandelen over arbeidsvoorwaarden, bijvoorbeeld door een cao of een sociaal plan af te sluiten.

Op het terrein van de medezeggenschap geldt dat de vakbeweging namens de werknemers de bedrijfscommissies bemenst. Bedrijfscommissies zijn bemiddelende instanties bij conflicten tussen ondernemingsraad en werkgever. Tevens praat de vakbeweging mee over wetswijzigingen, waaronder wijzigingen van de Wet op de ondernemingsraden. De vakbeweging heeft meermalen gebruik gemaakt van haar positie in de SER en haar contacten met de politiek om wetswijzigingen die de ondernemingsraad een betere positie zouden geven, tegen te houden. Het “primaat van de vakbeweging” komt in de WOR vooral tot uiting in artikel 27, waarin het instemmingsrecht is geregeld.

Een beperkt aantal items die tot het werkterrein arbeidsvoorwaarden gerekend kunnen worden, is op grond van artikel 27 lid 1 instemmingsplichtig.

In de eerste plaats valt op dat een aantal belangrijke items nadrukkelijk niet instemmingsplichtig zijn. Dit zijn met name de hoogte van de lonen en de lengte van de werkweek. Deze onderwerpen worden tot het hart van het werk van de vakbeweging gerekend. Ook een aantal andere items is overigens, om lastig te begrijpen redenen, niet instemmingsplichtig. Zoals een kinderopvangregeling en een systeem van functioneringsgesprekken. Ook de onkostenvergoedingen ontbreken, zoals eerder gezegd.

In de tweede plaats valt op dat de wet aan artikel 27 een zeer ingewikkelde systematiek heeft toegekend. De instemmingsplicht vervalt als de betrokken aangelegenheid voor de onderneming reeds” inhoudelijk is geregeld in een collectieve arbeidsovereenkomst”. Kort gezegd komt deze formulering erop neer dat als een regeling in de cao volledig is “dichtgetimmerd”, de ondernemingsraad geen instemmingsrecht meer heeft, maar dat, zodra de formulering in de cao beslisruimte door de werkgever open laat, de ondernemingsraad het instemmingsrecht herneemt, maar alleen met betrekking tot die beslisruimte!

Voorbeeld
In een bedrijfstak-cao staan twee manieren waarop de werkgever de roostervrije tijd (ATV-dagen) voor zijn werknemers kan inroosteren. De mogelijkheden zijn: een roostervrije dag per vier weken of een roostervrije middag per twee weken. Doordat de hoeveelheid ATV-dagen dwingend in de cao is afgesproken, en voor de inroostering slechts twee mogelijkheden worden aangegeven, beperkt het instemmingsrecht van de ondernemingsraad zich tot de keuze tussen de dag per vier weken of de middag per twee weken. Deze kwestie is overigens instemmingsplichtig omdat het een werktijdregeling betreft. (art. 27.1. b WOR).

Daarbij komt nog dat de cao niet alleen het instemmingsrecht van ondernemingsraden kan aftroeven, maar dat bij cao ook nieuwe rechten aan de ondernemingsraad kan worden gegeven. Dat kan op grond van artikel 32 van de WOR.

Artikel 32

Bij collectieve arbeidsovereenkomst of een regeling van arbeidsvoorwaarden vastgesteld door een publiekrechtelijk orgaan kunnen aan de ondernemingsraad of aan de ondernemingsraden van de bij die overeenkomst of die regeling betrokken onderneming of ondernemingen verdere bevoegdheden dan in deze wet genoemd worden toegekend. Het is dus mogelijk om bij cao de ondernemingsraad instemmingsrecht te geven op onderwerpen die niet in artikel 27 van de WOR staan genoemd.

Voorbeeld
In een bedrijfstak-cao staat dat werknemers recht hebben op een kilometervergoeding bij gebruik van de eigen auto. Er mag ook tot een vergoeding voor gebruik van het OV worden overgegaan. Een regeling daartoe moet worden afgesproken met de ondernemingsraad. Op grond van de WOR heeft de ondernemingsraad geen instemmingsrecht op onkostenvergoedingen, dit betreft dus een nieuwe bevoegdheid.

Een ondernemingsraad moet dus altijd zowel in de wet als in de cao kijken (zie schema hierna). Dat de wetgever daarmee een complexe constructie heeft verzonnen is duidelijk. Menig ondernemingsraad raakt verstrikt in deze materie.

De positie van de ondernemingsraad en de cao

De cao is in de dagelijkse praktijk een grotere bron van bevoegdheden voor de ondernemingsraad dan de WOR, althans op het gebied van arbeidsvoorwaarden. Een bron die overigens vaak over het hoofd wordt gezien. Ondernemingsraadsleden zelf én hun trainers blijken aanzienlijk beter bekend met de WOR dan met de geldende cao. Maar dat de ondernemingsraad niet alleen in de WOR, maar ook in de cao moet kijken is eenvoudig gezegd, maar lastig gerealiseerd. Dat komt door vijf factoren:

1. De speelruimte van de ondernemingsraad is lastig vast te stellen.

2. De bevoegdheid van de ondernemingsraad hangt af van de formulering in de cao.

3. De cao hanteert een ander jargon dan de WOR.

4. De cao is soms moeilijk verkrijgbaar.

5. Er zijn in de meeste ondernemingen diverse documenten van toepassing.

Ad. 1. De speelruimte van de ondernemingsraad is lastig vast te stellen

De “speelruimte” van de ondernemingsraad is: de mogelijkheid die de cao geeft om invloed op de beslissing van de werkgever uit te oefenen. De speelruimte van de ondernemingsraad kan groter of kleiner zijn, dat is afhankelijk van de ruimte die de cao laat. Hier worden in dit verband vier soorten cao-bepalingen onderscheiden.

Standaardbepalingen

Standaardbepalingen zijn bepalingen in cao’s waarvan niet mag worden afgeweken. Niet in negatieve zin voor de medewerkers, en ook niet in positieve zin. De cao-bepalingen schrijven dwingend voor welke regels gehanteerd moeten worden. Als alle bepalingen van een cao een standaardkarakter hebben spreken we van een “standaard-cao”.

Voorbeeld
De bedrijfstak-CAO voor een groothandel is een standaard-cao. In de cao staat een salaristabel. Bij elke voorkomende functie staat welke salarisschaal daarbij hoort. Deze tabel moet worden toegepast. Lagere salarissen mogen dus niet worden betaald, en hogere evenmin.

Standaardbepalingen geven de ondernemingsraad geen enkele ruimte: de werkgever moet immers de bepalingen die de cao geeft volgen.

Minimumbepalingen

Minimumbepalingen in cao’s geven alleen een vloer aan waar werkgever en werknemers zich aan moeten houden. Met andere woorden: afwijkingen van de bepalingen ten gunste van de werknemers zijn toegestaan.

Voorbeeld
De bedrijfstak-cao voor de Metaal- en Techniek is een minimum cao. Ook in deze cao staat een salaristabel. Bij elke voorkomende functie staat welke salarisschaal daarbij hoort. Lagere salarissen mogen niet worden uitbetaald, maar hogere wel.

Een cao met minimumbepalingen geeft een ondernemingsraad alle ruimte om tot betere afspraken op bedrijfsniveau te komen.

Bepalingen met een beperkte keuze

Het komt voor dat cao-bepalingen een aantal keuzemogelijkheden geven. Meestal is dat omdat één uniforme regeling niet meer voldoet, maar één van de partijen de kwestie ook niet helemaal vrij wil laten. Dan wordt in de cao een aantal mogelijkheden gegeven, waar de werkgever uit kan kiezen. Een voorbeeld staat hierboven in de cao van de technische groothandel: de werkgever kan kiezen uit vier dagspiegels.

Ook in deze bepalingen met beperkte keuze kan de ondernemingsraad van speelruimte gebruik maken. De speelruimte blijft natuurlijk beperkt tot de mogelijke keuzes.

Bepalingen met dispensatiemogelijkheid

Bepalingen met dispensatiemogelijkheid zijn bepalingen in een cao die in principe gelden, tenzij op een lager niveau andere afspraken worden gemaakt. Vrijwel altijd staan daar procedureafspraken bij. Deze procedureafspraak geeft weer door wie en op welke wijze gedispenseerd kan worden.

Voorbeeld
In een bedrijfstak-cao in de zorg staat de volgende bepaling: “De werkgever kan in overleg met de ondernemingsraad een afwijkende regeling treffen voor een vergoeding van de gemaakte reis- en verblijfkosten. Deze regeling treedt dan in de plaats van bovenstaande bepaling”.

Het komt bij bepalingen met dispensatiemogelijkheid vaak voor dat de cao-partners daar nog criteria en grenzen bij geven. Zo zou, in het voorgaande voorbeeld, kunnen worden vastgelegd dat de reiskostenvergoeding wel een zeker minimum moet hebben, of dat reizen per auto ontmoedigd moet worden. Ook deze bepalingen geven de ondernemingsraad speelruimte om op bedrijfsniveau andere regelingen te maken. In principe kunnen bepalingen met dispensatiemogelijkheid zowel beter als slechter zijn dan de oorspronkelijke cao-bepaling. Uiteraard moeten de criteria en grenzen, als die in de cao zijn opgenomen, worden gerespecteerd.

Herkenning van de soorten bepalingen

Bij de beantwoording van de vraag of een bepaling een standaard- minimum-, dispensatie-, of beperkte keuzekarakter heeft, is afhankelijk van de formulering in de CAO. Zo staat in de CAO voor de metaal en techniek, voorafgaand aan de salaristabel: “de werkgever betaalt aan de werknemer(…) ten minste het salaris dat (…) in zijn salarisgroep is vastgesteld”. De crux zit hem in de woordjes “ten minste”. Zonder die woordjes was het een standaardbepaling geweest, nu is het een minimumbepaling.

Ad 2. De bevoegdheid van de ondernemingsraad hangt af van de formulering in de cao

Zodra de werkgever iets te beslissen heeft, heeft de ondernemingsraad speelruimte, maar niet altijd bevoegdheden. Bevoegdheden heeft de ondernemingsraad, zoals gezegd, als de beslissing onder artikel 27 van de WOR valt, of als de cao extra bevoegdheden geeft. In het hiervoor staande voorbeeld van de technische groothandel staat dat de werkgever uit vier dagspiegels mag kiezen “in overleg” met zijn ondernemingsraad. Als er had gestaan dat de Raad instemmingsrecht toekwam had dat niets nieuws opgeleverd, want dat instemmingsrecht zou de ondernemingsraad ook toekomen op grond van de WOR. De gekozen formulering “in overleg” zegt dat werkgever en Raad er samen moeten uitkomen. De formulering die in de cao staat, is dus bepalend voor de (extra) bevoegdheid die de ondernemingsraad heeft. Daarbij is lastig dat in de cao meestal een heel ander jargon wordt gebruikt dan in de WOR. Dat brengt ons op het volgende.

Ad. 3. Ander jargon

In cao’s treffen we veel formuleringen aan als de volgende: “in decentraal overleg maken werkgever en werknemersvertegenwoordiging afspraken over ………….”. Met “decentraal overleg” wordt het overleg tussen de ondernemingsraad en de werkgever bedoeld. Maar wat is de bevoegdheid om “afspraken te maken”? Het is lastig dat dit zo gebeurt omdat de termen in de WOR wel eenduidig zijn.

Inmiddels is er wel consensus over dat de volgende “vertaling” van uitdrukkingen in cao’s naar vergelijkbare rechten in de WOR kan worden toegepast:

  • “De werkgever beslist in overleg met de ondernemingsraad ”(of “na goedkeuring van de ondernemingsraad”) is een uitdrukking waarmee nagenoeg hetzelfde wordt bedoeld als met het instemmingsrecht van de WOR (artikel 27) Alleen de mogelijkheid voor de werkgever om vervangende toestemming te vragen aan de kantonrechter, zoals dat is vastgelegd in artikel 27 lid 4 WOR, is niet van toepassing. (Wat overigens onverlet laat dat de werkgever een geschil aan de rechter kan voorleggen, dan wel aan de partijen die de cao hebben afgesloten.)

  • “De werkgever beslist na overleg met de ondernemingsraad” is vrijwel hetzelfde als het adviesrecht van de WOR (artikel 25).

  • “De werkgever moet het melden aan de ondernemingsraad” is vrijwel gelijk aan het (actieve) informatierecht van de WOR: de werkgever moet de informatie ongevraagd en onverwijld geven.

  • De werkgever beslist in overeenstemming met de ondernemingsraad” is een uitdrukking die vrijwel gelijk is aan “in overleg met de ondernemingsraad”, maar de uitdrukking “in overeenstemming” geeft, meer dan “in overleg” aan, dat de werkgever alleen een regeling kan doorvoeren als de Raad het daarmee eens is. Het betekent dat een mogelijkheid tot beroep is uitgesloten.

Ad 4. De cao is vaak lastig verkrijgbaar

Het klinkt raar maar het is waar: in veel gevallen is het voor een ondernemingsraad lastig om aan een cao te komen. Het komt voor dat de werkgever het de taak van de vakbond vindt om werknemer van cao’s te voorzien, en de vakbond de cao alleen aan de eigen leden geeft.

Ad 5. Er zijn in de meeste ondernemingen diverse documenten van toepassing

Uit het voorgaande is wel duidelijk geworden dat zowel het vaststellen van de speelruimte, als het vaststellen van de bevoegdheden een lastige kwestie is, waarbij zowel de tekst van de wet als de tekst van de cao van belang is. Nog ingewikkelder wordt het als er in één onderneming meerdere cao’s van toepassing zijn.

Voorbeeld
Bij woonwarenhuis IKEA is een eigen ondernemings-cao van toepassing. Voor de medewerkers van het restaurant geldt bovendien de horeca-cao, inclusief de regeling voor het bedrijfstakpensioenfonds. Beide cao’s kennen een (verschillende) kinderopvangregeling. Die van IKEA is gekoppeld aan de bedrijfstak-cao Wonen.

Ook komt het veelvuldig voor dat groepen medewerkers van (bepalingen van) de cao zijn uitgesloten.

Voorbeeld
In een ondernemings-cao voor een klein chemisch bedrijf in de Botlek staat onder “definities”, dat in de cao onder een “werknemer” wordt verstaan: alle werknemers die vallen onder de salarisschalen A t/m G. Conclusie: de cao is niet van toepassing op werknemers die vallen onder schaal H en hoger. Voor de ondernemingsraad betekent dit dat hij bij het vaststellen of wijzigen van bedrijfsbrede regelingen een heel andere positie heeft bij de “cao-werknemers” en de “niet cao-werknemers”.

En tevens gebeurt het veelvuldig dat een onderneming waarop een bedrijfstak-cao van toepassing is, tevens een eigen arbeidsvoorwaardelijke regeling heeft. Die heten dan Personeelsgids, Handboek arbeidsvoorwaarden, sociaal statuut of iets dergelijks. Zo vallen Stork en DAF onder de cao van de Metalektro, maar beiden hebben ook eigen regelingen. Deze mogen uiteraard niet in strijd zijn met de cao. Tenslotte is het niet ongebruikelijk dat bepaalde arbeidsvoorwaarden niet in de cao staan, ook niet in het handboek arbeidsvoorwaarden, maar in een apart document. Bijvoorbeeld in een regeling voor tijdsparen, een kinderopvangregeling, een beoordelingsreglement.

In de praktijk kunnen al deze omstandigheden zich tegelijk voordoen. Dan zijn in een onderneming meerdere cao’s toepasselijk, maar valt een groep werknemers buiten iedere cao, zijn er meerdere handboeken arbeidsvoorwaarden en ook nog andere documenten geldig. Om het overzichtelijk te houden is in het volgende schema slechts een deel van die mogelijkheden ingetekend.

Het samenspel met de vakbond

Zodra een ondernemingsraad met de werkgever onderhandelt over arbeidsvoorwaarden in een onderneming waar een cao geldt, is overleg met de betrokken vakbond sterk aan te raden, en wel om een aantal redenen.

Ervaringen uitwisselen

Vakbondsbestuurders leggen vaak taken en bevoegdheden voor ondernemingsraden in de cao vast, zonder dat de betrokken ondernemingsraden daar weet van hebben. Omgekeerd geven ondernemingsraden zelden door wat hun ervaringen zijn met het onderhandelen over kwesties die in de cao geregeld zijn. Zo blijven ondernemingsraden en vakbond “met de rug naar elkaar” staan. En kunnen cao-bepalingen blijven bestaan waar ondernemingsraden niets mee kunnen. Ervaringen uitwisselen kan leiden tot betere cao-bepalingen.

Ondernemingsraad als achterban

De vakbond heeft een verenigingsstructuur, en vakbondsbestuurders beschouwen de eigen leden in de onderneming als achterban. Die leden zijn niet in alle gevallen een goede afspiegeling van de werknemersbevolking. Daardoor kan de vakbondsbestuurder een verkeerde kijk hebben op gewenste afspraken. De ondernemingsraad kan zich aanbieden als overlegpartner en daardoor als “achterban” van de vakbondsbestuurder.

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Details
Gerelateerd
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Platform ondernemingsraad bij samengaan van ondernemingen
05-08-2020
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Onderdeelcommissie, ondernemingsraad, centrale ondernemingsraad, wat stel je in?
03-06-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Instemming COR met wijziging arbeidsvoorwaarden niet doorslaggevend
02-06-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Zelforganisatie
14-05-2020
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Nieuwe medezeggenschap: van ego naar eco
13-05-2020
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Besluit GOR om instemming te onthouden wordt onredelijk beoordeeld
23-04-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Zelfsturende teams
08-04-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Seniorenregeling niet van toepassing
06-04-2020
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Geen rol voor ondernemingsraad bij vormgeving nieuwe medezeggenschap
03-04-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden De aanstellingskeuring
31-03-2020
Or en communicatie Vakbonden Samenwerking en communiceren met vakbonden
26-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Ondernemingsraad en cao
26-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden De werkkostenregeling
24-03-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Laat je niet opjagen in de besluitvorming
24-03-2020
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Plan van aanpak voor beginnende ondernemingsraadsleden
23-03-2020
Organisatie van het or-werk Scholing Een geschoolde ondernemingsraad komt verder
20-03-2020
Wet op de ondernemingsraden Informatierecht Gebruik het informatierecht
20-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Seniorenregeling niet van toepassing
20-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Wat het coronavirus van de ondernemingsraad vraagt!
18-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Het coronavirus: alles wat uw organisatie moet weten
18-03-2020
Werkterreinen van de or Opleiding en ontwikkeling Wat kan de ondernemingsraad doen om proactief met een opleidingsplan aan de slag te gaan?
18-03-2020
Organisatie van het or-werk Scholing Scholing ondernemingsraad levert veel op
18-03-2020
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Ondernemingsraad verzoekt met succes kantonrechter uitsluiting lid
17-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Juridisch kader arbeidsvoorwaarden
17-03-2020
Organisatie van het or-werk Personeelsvertegenwoordiging Wat moet er gebeuren als het aantal werknemers onder de vijftig zakt?
12-03-2020
Wet op de ondernemingsraden Geschillen De ondernemingsraad als mediator
12-03-2020
Werkterreinen van de or Pensioenen Pensioenwet en medezeggenschap
11-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Medezeggenschap en arbodienstverlening
11-03-2020
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek Hoge Raad: primaat van de politiek geldt bij het besluit tot privatisering
11-03-2020
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Historie van de ondernemingsraad
10-03-2020
Werkterreinen van de or Strategisch beleid De ondernemingsraad als strategisch partner?
05-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Ondernemingsraad kan psychische diversiteit bespreekbaar maken
24-02-2020
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Voorbeeld overeenkomst directie ondernemingsraad betrokkenheid beleidsbeslissingen
24-02-2020
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek De reikwijdte van het primaat van de politiek
20-02-2020
Wet op de ondernemingsraden Geschillen Verzet ondernemingsraad tegen besluit stopzetting merk XS4ALL niet geslaagd
20-02-2020
Or en communicatie Vergaderen Onderling beraad
11-02-2020
Or en communicatie Vergaderen Ondernemingsraadsvergadering
11-02-2020
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Voorzitter ondernemingsraad mag aanblijven
11-02-2020
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Zittingsduur ondernemingsraad
11-02-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Brief: Opdracht aan een commissie voor het opstellen van een rapportage
10-02-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Rapportage van de commissie aan de ondernemingsraad
10-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Geen instemmingsrecht ondernemingsraad bij verhoging target in bonusregeling
10-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Een belonings- of een functiewaarderingssysteem
07-02-2020
Or en communicatie Vakbonden Convenant tussen ondernemingsraad en vakorganisaties
07-02-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Schema’s ter beoordeling van ondernemingsraadwerk
07-02-2020
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Nevenverzoek tot instellen ondernemingsraad afgewezen
06-02-2020
Or en communicatie Bestuurder Directeur vertrekt na commotie met ontslagregeling
06-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden De Quick Scan arbeidsvoorwaardenonderhandeling
06-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Ondernemingsovereenkomst betreffende de totstandkoming van de arbeidsvoorwaarden
06-02-2020
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Afschaffen 'pretverlof' behoeft geen instemming ondernemingsraad
06-02-2020
Or en communicatie Bestuurder Perikelen rond Ajax: de positie van de or
05-02-2020
Or en communicatie Bestuurder Ondernemingsraad heeft een benoemingsrecht
05-02-2020
Or en communicatie Vakbonden Over een staking en een cao
05-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Ontbinding afgewezen; eerst moet worden overlegd met vakbonden en or
05-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Ondernemingsraad procedeert over toepassing cao
04-02-2020
Or en communicatie Bestuurder Ondernemingsraad wint enquêteprocedure tegen Eneco
04-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Geen vervangende toestemming nieuw incentive systeem
03-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Afschaffen stoelmassage: weigering instemming door GOR onredelijk
03-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Checklist financiële werknemersparticipatie
03-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Checklist toepassing arbeidsvoorwaarden
03-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Vervangende toestemming afschaffen jaarlijkse loonsverhoging
03-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Formulier functie-eisen
03-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Ondernemingsovereenkomst inzake arbeidsvoorwaarden
03-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Bc oordeelt over geschil cao-eindejaarsuitkering
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Geen vervangende toestemming voor wijziging beloningssysteem
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Wijziging beloningssysteem behoeft instemming OR
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Geen vervangende instemming op afschaffen spuittoeslag
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Eenzijdige wijziging van arbeidsvoorwaarden: overgangsregeling
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Wijziging berekening variabele beloning
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Geen vervangende toestemming voor afschaffen 13e maand na fusie
30-01-2020
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Cao gaat vóór instemming van ondernemingsraad
30-01-2020
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Is onthouden instemming door ondernemingsraad onredelijk?
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Ondernemer niet ontvankelijk in verzoek plaatsvervangende toestemming
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidstijden Geen vervangende toestemming door rechter
24-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Niet toepassen winstdelingsregeling instemmingsplichtig
23-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Instemming vereist met wijziging retourprovisie?
23-01-2020
Organisatie van het or-werk Verkiezingen Verkiezingen voor de onderemingsraad
23-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Centrale ondernemingsraad bevecht jubileumuitkeringen
23-01-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Geheimhouding voor de ondernemingsraad
23-01-2020
Werkterreinen van de or Pensioenen Verhoging pensioenpremie voor werknemers door rechter teruggedraaid
22-01-2020
Werkterreinen van de or Pensioenen Pensioenperikelen directie en de positie van de or
22-01-2020
Or en communicatie Bestuurder Eigenaren Organon moeten advies vragen aan Advisory Board
21-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Eenzijdige wijziging van vaste ploegendiensttoeslag toegestaan
21-01-2020
Werkterreinen van de or Pensioenen OR heeft geen instemmingsrecht bij wijziging uitvoeringsovereenkomst
21-01-2020
Werkterreinen van de or Pensioenen Instemmingsrecht wijziging pensioengrondslag
21-01-2020
Werkterreinen van de or Strategisch beleid Bestuurder wil ondernemingsraad geen financiële informatie geven. Wat nu?
20-01-2020
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad De gemeenschappelijke ondernemingsraad (GEOR)
15-01-2020
Wet op de ondernemingsraden Adviesrecht Adviesrecht bij vermindering van cabinepersoneel?
10-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Loonmatiging wegens bedrijfseconomische omstandigheden redelijk
09-01-2020
Werkterreinen van de or Reorganisatie Reorganisatiebesluit is voldoende gemotiveerd
08-01-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Verdeelde bevoegdheden tussen de COR en de OR
08-01-2020
Or en communicatie Bestuurder Bestuur, toezicht en de ondernemingsraad
08-01-2020
Or en communicatie Communicatievaardigheden Onderzoek van e-mailboxen ondernemingsraadsleden niet toegestaan
13-12-2019
Werkterreinen van de or Gelijke behandeling Verboden leeftijdsonderscheid
13-12-2019
Werkterreinen van de or Pensioenen Pensioenperikelen
13-12-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Integratie doorstaat de toets
13-12-2019
Organisatie van het or-werk Scholing Ondernemingsraad en scholing
10-12-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Toelichting artikel 46a WOR
09-12-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Toelichting artikel 46d WOR
09-12-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Toelichting artikel 46e WOR
09-12-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Toelichting artikel 48 WOR
09-12-2019
Werkterreinen van de or Vakantie en verlof Ruzie tussen OR en bestuurder over collectieve vakantiedagen
09-12-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Wijziging toeslagsysteem niet onrechtmatig
05-12-2019
Wet op de ondernemingsraden Geschillen Vergoeding declaraties ondernemingsraad
02-12-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Ondernemingsraadswerk is ook werk
02-12-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Toelichting artikel 33 WOR
02-12-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Toelichting artikel 34 WOR
02-12-2019
Or en communicatie Achterban OR-voorzitter raadpleegt op eigen houtje achterban
02-12-2019
Organisatie van het or-werk Verkiezingen Ter beschikking stellen van ruimte voor oprichten ondernemingsraad
02-12-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Toelichting artikel 28
28-11-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Toelichting artikel 32
28-11-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Geruzie over vrijwillig ingestelde ondernemingsraad
21-11-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Niet altijd een ondernemingsraad
21-11-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Bijzondere omstandigheden?
21-11-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Ondernemingsraad die niet is aangemeld bij de Bedrijfscommissie, is toch rechtsgeldig
21-11-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden OR kan geen beroep doen op voortbestaan
20-11-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Hypotax-regeling is geen beloningsregeling
19-11-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden De ondernemingsraad bestaat nog
19-11-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Eis tot oprichting aparte or opnieuw afgewezen
15-11-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden De bevoegdheden van de ondernemingsraad inzake arbeidsomstandigheden
22-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Wat moet de ondernemingsraad doen als het niet eens is met arbo-maatregelen?
22-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Wat zijn arbeidsvoorwaarden?
21-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Beloning
21-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad De voorzitter van de ondernemingsraad
18-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Toelichting artikel 27 lid 1a
18-10-2019
Or en communicatie Vergaderen OR mag zoveel vergaderen als (redelijkerwijs) nodig is
18-10-2019
Or en communicatie Vakbonden Vakbonden tegenover ondernemingsraad en ondernemer
16-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Toelichting artikel 14 WOR
15-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Toelichting artikel 2 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Toelichting artikel 3 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Toelichting artikel 4 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Toelichting artikel 5 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Toelichting artikel 6 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Toelichting artikel 7 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Toelichting artikel 8 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Verkiezingen Toelichting artikel 9 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Verkiezingen Toelichting artikel 12 WOR
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Wie heeft er gelijk?
14-10-2019
Or en communicatie Achterban Mag de ondernemingsraad een achterbanlid benoemen?
14-10-2019
Or en communicatie Achterban Mag de ondernemingsraad instemmen zonder achterban?
14-10-2019
Or en communicatie Achterban Ondernemingsraad moet informatie verstrekken aan achterban
14-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Hoe richten ondernemingsraden een Centrale ondernemingsraad op?
10-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Competenties, rollen en ambities
10-10-2019
Or en communicatie Achterban Heeft de ondernemingsraad antwoordplicht?
10-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Uit hoeveel leden mag een OR-commissie maximaal bestaan?
10-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Reglement van de ondernemingsraad
10-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Ondernemingsraad mocht onderdeelscommissie ontbinden
10-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Instellen van een ondernemingsraad
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Naleving instellingsverplichting
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Ontheffing Sociaal Economische Raad
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Instellen ondernemingsraad voor deel onderneming, en op grond van cao
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Vakbond vordert (terecht?) instelling ondernemingsraad
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Ondernemer verplicht ondernemingsraad in te stellen
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Taxibedrijf stelt toch een ondernemingsraad in
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Hoe wordt een fusie-ondernemingsraad ingesteld?
09-10-2019
Or en communicatie Social media WhatsApp als communicatiemiddel voor de ondernemingsraad
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Wijziging aantal in de onderneming werkzame personen
09-10-2019
Organisatie van het or-werk Verkiezingen Volgen er nieuwe verkiezingen als de gehele ondernemingsraad aftreedt?
08-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Hoe proactief is de ondernemingsraad?
08-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek Uitbesteden van werkzaamheden. Is het politiek primaat van toepassing?
08-10-2019
Or en communicatie Achterban Hoe gaat de ondernemingsraad om met ongefundeerde kritiek?
08-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Teambuilding: rollen en taken
08-10-2019
Organisatie van het or-werk Verkiezingen Verkiezingen
07-10-2019
Organisatie van het or-werk Verkiezingen Stappenplan werving OR-leden
07-10-2019
Organisatie van het or-werk Verkiezingen Aanbevelingen voor gesprekken met kandidaat OR-leden
07-10-2019
Or en communicatie Communicatievaardigheden Non-verbale communicatie
04-10-2019
Or en communicatie Achterban De achterbanbijeenkomst
04-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Geschillen Benoeming bestuurders moet ongedaan worden gemaakt
04-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Geschillen Gemeente mag niet ontvlechten
04-10-2019
Or en communicatie Communicatievaardigheden Over oogcontact aan de vergadertafel
04-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek Geen beroepsrecht bij primaat van de politiek
04-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek Beroep op het primaat van de politiek komt te laat
04-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek Geen adviesrecht voor ondernemingsraad wegens primaat van de politiek
04-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek Besluit tot verhuizing valt onder primaat van de politiek
04-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek Geen beroep bij onverplichte adviesaanvraag onder politiek primaat
04-10-2019
Werkterreinen van de or Strategisch beleid Meepraten over strategie?
03-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Retourneren onvolledig voorgenomen directiebesluit
03-10-2019
Organisatie van het or-werk Scholing Scholing en vorming
03-10-2019
Organisatie van het or-werk Scholing Stichting SCOOR
03-10-2019
Organisatie van het or-werk Scholing Scholingskamer
03-10-2019
Organisatie van het or-werk Scholing Kantonrechter stelt urenbudget ondernemingsraad vast
03-10-2019
Organisatie van het or-werk Scholing Scholing van de ondernemingsraad. Wie beslist?
03-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Primaat van de politiek Primaat van de politiek
03-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Informatierecht Het actieve en passieve recht op informatie en geheimhouding
03-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Is een medewerkersonderzoek instemmingsplichtig?
02-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Adviesrecht Wat is een redelijke termijn voor advies of instemming?
02-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Adviesrecht Is advies ondernemingsraad nodig bij naamswijziging?
02-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Is de ondernemingsraad klaar voor zelfsturing?
02-10-2019
Or en communicatie Bestuurder Een type “Trump” als bestuurder?
02-10-2019
Or en communicatie Achterban Een strategie voor achterbancommunicatie
02-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Algemene toelichting Wet op de ondernemingsraden
01-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Wie bepaalt de vorm van de medezeggenschap?
01-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Hoe krijgen we een ondernemingsraad?
01-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Ondernemingsraad verplicht?
01-10-2019
Or en communicatie Communicatievaardigheden Ondernemingsraad en conflicten
01-10-2019
Or en communicatie Communicatievaardigheden Overtuigend spreken 2.0
01-10-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Doelen stellen in de ondernemingsraad
01-10-2019
Or en communicatie Communicatievaardigheden Framing!
30-09-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Team- en gedragsrollen
30-09-2019
Or en communicatie Communicatievaardigheden Spreken met stijl
26-09-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Hoe gaat de OR om met tijd?
26-09-2019
Or en communicatie Social media Vloggen, bloggen, periscope!
26-09-2019
Or en communicatie Communicatievaardigheden Maak een rapport van jouw nieuwsbrief
26-09-2019
Or en communicatie Communicatievaardigheden Cognitieve therapie, handig voor de ondernemingsraad
26-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Kantonrechter weigert vervangende toestemming
24-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Informatierecht Informatierecht
24-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Informatierecht Gebrekkige nakoming informatieplicht
24-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Informatierecht Ver(der)gaande informatieverplichting
24-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Aanstellingsbeleid niet gewijzigd door besluit
24-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Aanvang termijn bij instemmingsplichtig besluit
24-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Wijziging vacaturebeleid gemeente
24-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Kernbegrippen WOR
23-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Adviesrecht Spreekplicht werkgever in geval van voorgenomen reorganisatie
23-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Pilot is geen instemmingsplichtig voorgenomen besluit
23-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Geschil over representativiteit samenstelling ondernemingsraad
20-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Uitbreiding bevoegdheden onderdeelcommissie
20-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden En toen was er nog maar één ondernemingsraad
20-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Als niemand zich beschikbaar stelt voor de ondernemingsraad wat gebeurt er dan?
20-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Van ondernemingsraad naar personeelsvertegenwoordiging?
20-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Uitgangspunten Wet op de ondernemingsraden
17-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Geen instemmingsrecht over afschaffen eindejaarsregeling
12-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Kantonrechter acht weigering instemming ondernemingsraad onredelijk
12-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Werkgeefster hoeft niet mee te werken aan verzoek functie-indeling
12-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Niet voortzetten eindejaarsuitkering niet instemmingsplichtig
12-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Wijziging beloningsregelingen niet instemmingsplichtig
12-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden De Wet op de ondernemingsraden en de uitzonderingen
12-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden (WET)
12-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Beëindiging autoleaseregeling
06-09-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Instemmingsrecht van de ondernemingsraad
05-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Artikel 27 lid 1 sub 1 winstdelingsregeling en spaarregeling
05-09-2019
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Een werkplan in 9 stappen
19-10-2020
Or en communicatie Vergaderen Werken aan de vergadervaardigheden
19-10-2020
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Sprake van onderneming in de zin van de WOR?
19-10-2020
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Is het aantal van 50 werknemers een vast gegeven voor de instelling van een ondernemingsraad?
19-10-2020
Wet op de ondernemingsraden Wet op de ondernemingsraden Tellen uitzendkracht mee in bepalen van het aantal zetels in de ondernemingsraad?
19-10-2020
Inhoudsopgave