THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Cameratoezicht en mystery guest

Datum:24-01-2020

De ondernemingsraad van een (bus)onderneming in het openbaar vervoer legt aan de kantonrechter de inzet van zogenoemde mystery guests voor. Dit zijn anonieme rij-instructeurs die het (rij)gedrag van de buschauffeur beoordelen. Ook legt de ondernemingsraad aan de kantonrechter een kennelijke wijziging in de bestaande regeling cameratoezicht binnen de onderneming voor. De claim dat de inzet van mystery guests instemmingsplichtig zou zijn daar het zou gaan om een regeling op het gebied van personeelsbeoordeling wijst de kantonrechter van de hand omdat het slechts gaat om incidentele gevallen. Wel acht de kantonrechter sprake van een wijziging van de bestaande regeling cameratoezicht en de kantonrechter verbiedt de ondernemer camerabeelden tegen haar werknemers te gebruiken, behoudens ingeval sprake is van een misdrijf.

Wetgeving: Artikel 27 lid 1 sub g en sub l en artikel 36 WOR

Instantie: Rb. Oost Brabant, 7 augustus 2015 – ECLI:NL:RBOBR:2015:4762

Feiten

De betrokken vervoersonderneming exploiteert het openbaar vervoer in de stadsregio Arnhem/Nijmegen en Eindhoven. Binnen de onderneming zijn circa 1.400 personen werkzaam. Vanaf 2010 worden incidenteel zogenoemde mystery guests (anonieme rij-instructeurs) ingezet op ritten. Aan de chauffeur wordt vooraf medegedeeld dat er binnen vier weken, op zeker moment en zonder dat de chauffeur daarvan op de hoogte is, een mystery guest zal meerijden. De chauffeur wordt daarbij geïnformeerd over de aanleiding en het doel van de inzet van de mystery guest. De desbetreffende chauffeur wordt door de mystery guest beoordeeld op 51 punten welke betrekking hebben op gedrag, houding en rijvaardigheid. De uitkomst van de beoordeling wordt met de chauffeur besproken en komt in het personeelsdossier terecht.

De OR heeft de nietigheid ingeroepen van het besluit om mystery guests in te zetten wegens het ontbreken van instemming van de ondernemingsraad op grond van artikel 27 lid 1 sub l WOR. De ondernemingsraad stelt in de procedure dat het besluit tot het inzetten van rij-instructeurs als mystery guests instemmingsplichtig is, omdat wat de rij-instructeur als mystery guest doet een personeelsbeoordeling inhoudt als bedoeld in artikel 27 lid 1 sub g WOR. Hij beoordeelt de chauffeur immers op houding en gedrag, alsmede op rijvaardigheid en maakt daartoe gebruik van een in het personeelsdossier te bewaren beoordelingsformulier.

De ondernemingsraad heeft in deze procedure nog een tweede verzoek. Dit betreft de regeling cameratoezicht die binnen de onderneming al een aantal jaren bestaat. De regeling stelt onder meer:

” (…) de camerabewaking is uitdrukkelijk niet bedoeld om het gedrag van medewerkers te observeren, tenzij sprake is van een redelijk vermoeden van een misdrijf of betrokkenheid daarbij. Beelden kunnen alleen tegen medewerkers worden gebruikt als onderdeel van een formele aangifte van een misdrijf of betrokkenheid daarbij en/of politie/ justitie de beelden heeft opgevraagd (…)”

De ondernemingsraad voert aan dat hij op enig moment bemerkt heeft dat de ondernemer kennelijk een wijziging heeft aangebracht in de regeling cameratoezicht, door camerabeelden wel degelijk te gebruiken tegen werknemers. Het feitelijk en in substantiële zin, dat wil zeggen meer dan incidenteel, afwijken van een bestaande regeling impliceert volgens de OR een wijziging van de regeling. Daarvan is volgens de ondernemingsraad sprake nu er door de ondernemer regelmatig camerabeelden tegen haar chauffeurs gebruikt worden, indien er volgens de ondernemer sprake is van een laakbare gedraging, zoals het roken van een sigaret, gebruikmaking van een mobiele telefoon of onjuiste bejegening van een reiziger. De OR heeft in ieder geval twee concrete gevallen kunnen noemen, waaronder een geval dat heeft geleid tot een uitspraak van de kantonrechter in Arnhem in een ontslagprocedure. Deze twee gevallen heeft de ondernemer ook erkend.

Oordeel kantonrechter

Op het verzoek met betrekking tot de mystery guests verwerpt de kantonrechter eerst een formeel verweer van de ondernemer. De ondernemer heeft zich namelijk op het standpunt gesteld dat de OR niet tijdig (binnen een maand) de nietigheid heeft ingeroepen van het besluit. De ondernemer stelt dat het besluit al in 2010 genomen is. De OR heeft echter niet eerder dan op 24 oktober 2014 kennis genomen van de inzet van mystery guests en zodoende pas kort daarna de nietigheid ingeroepen.

De kantonrechter wijst op artikel 27 lid 5 WOR waarin staat dat de OR een beroep op de nietigheid moet doen binnen een maand nadat hetzij de ondernemer hem zijn besluit heeft medegedeeld, hetzij de ondernemingsraad is gebleken dat de ondernemer uitvoering of toepassing geeft aan zijn besluit. De ondernemer heeft, zo stelt zij zelf, het middel vanaf 2010 pas zeven keer ingezet en heeft geen concrete feiten gesteld waaruit kan worden afgeleid dat de OR eerder op de hoogte is geweest van de inzet van mystery guests dan op 24 oktober 2014. Dit formele verweer wordt dan ook verworpen door de kantonrechter.

De kantonrechter oordeelt voorts dat is gebleken dat er alleen in bepaalde situaties een rij-instructeur wordt ingezet, al dan niet anoniem. Het gebeurt alleen in de gevallen waarin tijdens de ritten van een chauffeur zich een of meerdere schades hebben voorgedaan, dan wel er klachten zijn geuit door passagiers over de houding en/of het (rij)gedrag van de chauffeur.

Het vertrekpunt voor de ondernemer is zodoende niet het opmaken van een personeelsbeoordeling van (een groep) chauffeurs, maar of zich een situatie voordoet waarin het aangewezen is om een rij-instructeur in te zetten. Er wordt telkens een afweging gemaakt of de inzet van een rij-instructeur, al dan niet anoniem, noodzakelijk is. In de afgelopen vijf jaar is dit op een populatie van 1.335 buschauffeurs slechts zeven keer in de vorm van een mystery guest gebeurd. Gelet op het incidentele karakter betreft het hier geen besluit tot vaststelling, wijziging of intrekking van een regeling op het gebied van de personeelsbeoordeling als bedoeld in artikel 27 lid 1 sub g WOR. De kantonrechter wijst dit verzoek van de OR dan ook af.

Op het verzoek betreffende het cameratoezicht oordeelt de kantonrechter dat het meer dan incidenteel afwijken van een regeling een wijziging van die regeling impliceert en dat in een zodanig geval gesproken kan worden van een wijzigingsbesluit met betrekking tot die regeling. Dat er tenminste twee gevallen zijn aangevoerd door de OR welke door de ondernemer worden erkend, waarin sprake is geweest van het gebruik van camerabeelden tegen chauffeurs in verband met een laakbare gedraging, zoals het roken van een sigaret, gebruik maken van een mobiele telefoon of het onjuist bejegenen van een reiziger, acht de kantonrechter voldoende om te kunnen spreken van een wijzigingsbesluit met betrekking tot de regeling cameratoezicht.

Naar het oordeel van de kantonrechter geeft de ondernemer een ruimere uitleg aan de regeling cameratoezicht dan de regeling cameratoezicht zelf voorschrijft. Voor zover de ondernemer meent ook buiten de voorgeschreven gevallen de beelden rechtspositioneel tegen haar medewerkers te kunnen gebruiken, bijvoorbeeld na een klacht over het tijdens het rijden door een chauffeur bedienen van een smartphone, geeft de ondernemer naar het oordeel van de kantonrechter een te ruime uitleg aan de regeling. De kantonrechter verbiedt de ondernemer daarom met onmiddellijke ingang camerabeelden tegen haar werknemers te gebruiken, behoudens als onderdeel van een formele aangifte van een misdrijf of betrokkenheid daarbij en/ of indien politie/ justitie de beelden heeft opgevraagd.

Aantekening

Het cameratoezicht dient hier ter bevordering van de (sociale) veiligheid, gezondheid en welzijn van mensen en middelen die vallen onder de zorg van de busonderneming. Ook kan cameratoezicht worden gebruikt voor ongevallenanalyse en voor verzekeringsdoeleinden. De centrale ondernemingsraad heeft met de regeling ingestemd.

Omdat cameratoezicht ingrijpt op de privacy, is het aan wettelijke eisen gebonden. Het valt in ieder geval onder het instemmingsrecht van de ondernemingsraad als bedoeld in artikel 27 lid 1 onder l WOR als zijnde een regeling inzake voorzieningen die gericht zijn op of geschikt zijn voor waarneming van of controle op aanwezigheid, gedrag of prestaties van de in de onderneming werkzame personen. Daarnaast dient cameratoezicht in beginsel te worden gemeld bij het College bescherming persoonsgegevens (Cbp). Of dit heeft plaatsgevonden kan een eerste aanwijzing vormen voor de rechtmatigheid van het cameratoezicht.

Let op
Op het punt van de mystery guest werd door de ondernemer het formele verweer gevoerd dat de OR bij het beroep op de nietigheid de onjuiste grondslag van artikel 27 lid 1 sub l WOR zou hebben genoemd, terwijl er in het verzoekschrift een beroep wordt gedaan op artikel 27 lid 1 sub g en k (personeelsbeoordeling) WOR. De kantonrechter oordeelt hierop dat het de ondernemer op basis van de inhoud van de e-mail van de OR waarmee de nietigheid werd ingeroepen, duidelijk moet zijn geweest van welk besluit de OR de nietigheid inriep. Gesteld noch gebleken is dat de ondernemer door de onjuiste juridische kwalificatie van de regeling in het e-mailbericht in haar belangen is geschaad. Hiermee wordt nog eens bevestigd dat het inroepen van de nietigheid in beginsel vormvrij is, zolang maar duidelijk is van welk besluit de OR de nietigheid inroept.

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Details
Gerelateerd
Or en communicatie Bestuurder Ondernemingskamer stelt wanbeleid vast
02-06-2020
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Besluit GOR om instemming te onthouden wordt onredelijk beoordeeld
23-04-2020
Or en communicatie Bestuurder Ontslag van de bestuurder
09-04-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Integriteit in handen nemen
08-04-2020
Or en communicatie Social media Sociale media en privacy
31-03-2020
Werkterreinen van de or Gelijke behandeling Diversiteitsbeleid past bij stimulerende taak ondernemingsraad
25-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Ontslag op staande voet
24-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht De ontbinding van de arbeidsovereenkomst
23-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Werkgever betwist ziekte werkneemster maar schakelt geen Arbodienst in
17-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Privacy op de werkvloer
16-03-2020
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Geen ontslag voor ondernemingsraadslid
16-03-2020
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Verstoorde arbeidsrelatie staat los van lidmaatschap van de ondernemingsraad
16-03-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Geheimhouding, vertrouwelijke informatie en openbare informatie
10-02-2020
Organisatie van het or-werk Personeelsvertegenwoordiging Opzegverbod lid personeelsvertegenwoordiging
06-02-2020
Organisatie van het or-werk Instellen ondernemingsraad Nevenverzoek tot instellen ondernemingsraad afgewezen
06-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Ontbinding afgewezen; eerst moet worden overlegd met vakbonden en or
05-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Bestuurslid pensioenfonds op staande voet ontslagen
04-02-2020
Or en communicatie Bestuurder Ontslag van bestuurder blijft in stand
04-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Kantonrechter weigert vervangende toestemming
03-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Registratie incidenten agressie
30-01-2020
Werkterreinen van de or Opleiding en ontwikkeling Coachingsgesprekken hoeven niet te worden teruggedraaid
30-01-2020
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Vervangende toestemming voor camerabeveiliging
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Cameratoezicht en Mystery Guest II
24-01-2020
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Geen opzegverbod bij ontbinding arbeidsovereenkomst OR-voorzitter
23-01-2020
Organisatie van het or-werk Werkwijze van de ondernemingsraad Geheimhouding voor de ondernemingsraad
23-01-2020
Werkterreinen van de or Reorganisatie Geen aanvullende schadevergoeding na reorganisatie
22-01-2020
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Werkneemster overtreedt bedrijfsregels; ontslag ondanks lidmaatschap OR
22-01-2020
Organisatie van het or-werk Personeelsvertegenwoordiging Personeelsvertegenwoordiging (in oprichting) ten onrechte gepasseerd
21-01-2020
Werkterreinen van de or Strategisch beleid Onderzoek van e-mailboxen ondernemingsraadsleden niet toegestaan
21-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Schending van de zorgplicht in het medezeggenschapstraject door bestuurder
20-01-2020
Werkterreinen van de or Reorganisatie Besluit gemeente niet kennelijk onredelijk
16-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Werknemer niet herplaatsbaar, ontbindingsverzoek toewijsbaar
16-01-2020
Werkterreinen van de or Reorganisatie Reorganisatie onredelijk
15-01-2020
Werkterreinen van de or Reorganisatie Sociaal plan
14-01-2020
Werkterreinen van de or Gelijke behandeling Ontbinding arbeidsovereenkomst zwangere werkneemster
13-01-2020
Werkterreinen van de or Reorganisatie Advies OR betrokken in ontslagprocedure
13-01-2020
Werkterreinen van de or Strategisch beleid Afspiegelen over nieuw op te richten organisatie-eenheid geen onredelijk besluit
13-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Afscheid werknemer: advies ondernemingsraad niet doorslaggevend
09-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Geen ontslagbescherming op grond van de Flexwet
09-01-2020
Werkterreinen van de or Reorganisatie Geen verband met eerdere reorganisatie
08-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Ontslag om bedrijfseconomische redenen en de ondernemingsraad
19-12-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Verval arbeidsplaats vanwege bedrijfseconomische omstandigheden
13-12-2019
Or en communicatie Vergaderen Werkgever dient personeelsvergadering te houden
11-12-2019
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Ernstig verwijtbaar door vervalsing handtekeningen op functioneringsverslagen
10-12-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Is de ambtelijk secretaris een verworven faciliteit?
02-12-2019
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Geen verband OR-lidmaatschap en ontbindingsverzoek
27-11-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Toelichting artikel 27 lid 1e
18-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Toelichting artikel 27 lid 1g
18-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Toelichting artikel 27 lid 1m
18-10-2019
Or en communicatie Bestuurder Oordeel ondernemingsraad weegt mee bij ontslag bestuurder
15-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Nietig ontslag ondernemingsraadslid
10-10-2019
Organisatie van het or-werk Samenstelling ondernemingsraad Opzegverbod wegens or-lidmaatschap?
10-10-2019
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Mag een persoonlijk betrokken ondernemingsraadslid meepraten bij een reorganisatie?
08-10-2019
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden “Lekken” geheime adviesaanvraag is geen grond voor ontbinding
07-10-2019
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Afwijzing verzoek ontbinding arbeidsovereenkomst ondernemingsraadslid
07-10-2019
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Ontslag op staande voet voormalig ondernemingsraadslid
07-10-2019
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Ontbinding arbeidsovereenkomst OR-lid geoorloofd
07-10-2019
Organisatie van het or-werk Rechtspositie ondernemingsraadleden Rechtspositie ondernemingsraadleden
07-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsrecht Het is onredelijk om geen instemming te geven
24-09-2019
Werkterreinen van de or Reorganisatie Richtlijn inzake de gevolgen van ontslag niet instemmingsplichtig
06-09-2019
Inhoudsopgave