THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Werkdruk verminderen en voorkomen

Datum:25-02-2020

Volgens onderzoek van TNO en het CBS heeft één op de zeven medewerkers last van burn-out klachten. Die medewerker voelt zich regelmatig emotioneel uitgeput, leeg of moe en raakt uit balans. Logisch dat het ministerie van SZW sinds 2014 jaarlijks de ‘Week van de werkstress’ organiseert.

Ook ondernemingsraden krijgen te maken met signalen van werkdruk en werkstress op de werkvloer. Hoe pak je deze gecompliceerde verschijnselen goed aan? Elk bedrijf of organisatie kent wel afdelingen waar werknemers klagen over werkdruk. Als de ondernemingsraad dat verschijnsel wil aanpakken, dan is het allereerst nodig om antwoord te krijgen op een aantal vragen. Over hoeveel medewerkers praten we? Zijn we ‘lekker druk’ of is er werkelijk een probleem? Als uit metingen een lage werkdruk blijkt, zijn de meetinstrumenten zoals het medewerkerstevredenheidsonderzoek of de RI&E, dan wel deugdelijk toegepast? TNO geeft toch aan dat veel medewerkers werkdruk ervaren. Zijn wij daarop een uitzondering, of zijn er verschillen per afdeling?

Bron analyseren

Ook moet de ondernemingsraad de bron van de werkdruk analyseren. Eisen leidinggevenden teveel van hun medewerkers? Krijgen medewerkers voldoende steun? Is de organisatie van het werk wel efficiënt ingericht? Weten medewerkers wat hun taken en opdrachten zijn? Eisen de klanten erg veel? Of nemen de werknemers zelf te veel hooi op hun vork, zijn ze te perfectionistisch en moeten ze assertiever zijn? Krijgen zij voldoende scholing wat betreft kennis en vaardigheden?

Werkdruk en werkstress zijn een samenspel van factoren die per organisatie en afdeling verschillen. Een aanpak ervan vraagt om maatwerk op basis van antwoorden op dit soort vragen. Welke aanpakken zijn vervolgens mogelijk?

Beleid

Allereerst is de beleidsmatige aanpak van belang. Volgens de Arbowet moet elke organisatie bij ingrijpende wijzigingen van werkmethoden, werkomstandigheden of technieken (dus ook bij reorganisaties en verhuizingen), een Risico-inventarisatie en -Evaluatie houden (RI&E). Na het meten van de (nieuwe) risico’s stelt de organisatie een plan van aanpak op om fricties op te lossen. De werkdruk meten, hoort hier ook bij. Veel branches, zoals de sectoren gemeenten en GGZ, hebben voor het in de hand houden van werkdruk een speciale Arbo-catalogus ontwikkeld, waarin ook goede praktijkvoorbeelden en tips voor de RI&E zijn opgenomen. Voor zowel de RI&E als het plan van aanpak heeft de ondernemingsraad instemmingsrecht. Als de organisatie onvoldoende aandacht heeft voor de werkdruk, kan de Raad deze plannen afkeuren.

Werkdruk valt onder psychosociale arbeidsbelasting ofwel PSA. Werkgevers zijn verplicht om een preventief beleid te voeren, of op zijn minst om de PSA te beperken. Via het informatierecht kan de ondernemingsraad de bestuurder hierop bevragen. Ook kan de Raad de bedrijfsarts polsen over zijn visie en (globale) ervaringen. Denkt de ondernemingsraad dat het beleid tekortschiet, dan kan het volgens artikel 28 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR, over de stimulerende taak), het thema ‘werkdruk’ regelmatig agenderen voor het overleg met de bestuurder. Ook kan de ondernemingsraad de bestuurder op zijn of haar zorgplicht wijzen. Het Burgerlijk Wetboek schrijft de bestuurder een zorgplicht voor om werknemers een veilige werkplek te bieden. Uiteindelijk kan de ondernemingsraad aan de bel trekken bij de inspectie SZW, die de werkgever kan beboeten als de organisatie te weinig oog heeft voor de werkdruk.

Bestaande tips en tools

Vinden de organisatie en de medewerkers het complex om grip op werkdruk te krijgen? De laatste tijd zijn tools en tips ontwikkeld die gratis beschikbaar zijn. Om inzicht te krijgen in het probleem, kan de organisatie en/of or vragenlijsten om werkdruk te meten, downloaden. Een voorbeeld is de Vragenlijst werkdruk van de Inspectie SZW. Een werkdruktest die iedereen meteen zelf kan doen, staat op www.checkjewerkstress.nl. Wanneer een deel van het personeel die test invult en eventuele zorgelijke uitkomsten deelt met de or, dan geeft dit (weer) aanleiding voor een goed gesprek met de bestuurder. Op de site www.duurzameinzetbaarheid.nl staat een heel scala aan mogelijke oplossingen tegen werkstress, de ene helft voor medewerkers en de andere helft voor werkgevers. De verschillende Arbocatalogi werkdruk en stress bieden ook verdiepende informatie voor verschillende professionals als preventiemedewerker, Arbo-coördinator en HR- of P&O-deskundige.

Mindsets

Organisatorische problemen zijn er om op organisatieniveau op te lossen. Daarnaast is er ook de persoonlijke manier van omgaan met werkdruk. Een intrigerende aanpak staat in het in 2015 verschenen boek ‘Sterker met stress’ van psychologe Kelly McGonigal. Volgens haar is het beeld onjuist dat stress altijd ongezond is. Een bepaalde mate van stress hoort bij het leven, want juist het willen bereiken van zaken die je belangrijk vindt, gaan vaak gepaard met stress. Uit onderzoek blijkt dat mensen die te weinig stress (en dus verveling) ervaren, op den duur ook gezondheidsklachten ervaren. Dit geldt ook voor teveel stress.

Een ’normale mate’ van stress, hoe vervelend soms ook op dat moment, hoeft geen echt probleem te zijn. McGonigal onderscheidt twee stresshormonen. Het op de lange termijn ongezond makende cortisol dat vechten of vluchten stimuleert, en het onschadelijke hormoon DHES dat juist een houding van focus en veerkracht bevordert. Om die tweede te bevorderen, propageert zij het werken met ‘mindsets’. Dat zijn diepe overtuigingen die grote invloed hebben op de manier van denken en voelen. In plaats van te denken dat stress altijd slecht voor je is, kun je ook een bepaalde mate van stress als een energie zien die je geconcentreerd laat werken en verder helpt.

In een onderzoek waarin medewerkers uitgebreid verteld werd dat een bepaalde mate van stress niet slecht hoeft te zijn, bleek dat zij zich meer gefocust gingen voelen. Op den duur waren zij gezonder in vergelijking met de controlegroep tegen wie dat niet werd gezegd. Deze eerste groep medewerkers kreeg tevens een ‘driestappentechniek’ aangeleerd:

1. Word je bewust van de stress wanneer je die ervaart. Laat je er echter niet door overspoelen. Wat kan helpen, is terug te denken aan eerdere stressvolle situaties waar je goed uit bent gekomen. Ga het in ieder geval niet ontkennen of vluchten in allerhande compenserende zaken.

2. Zoek naar een voor jou belangrijke waarde die achter de stressvolle activiteit ligt. Je zet zo de stress in een bredere context. Je kunt een druk project aangaan omdat het voor jou persoonlijk belangrijk is dat je daarmee anderen helpt, of het zien als groeikans voor jezelf, een innovatiekans voor de organisatie, enzovoort.

3. Zie het stressvolle gevoel als een energie die je verder brengt om die doelen te bereiken. Stress is over het algemeen onprettig, maar het geeft ook een focus en een urgentie om zaken aan te pakken. Dit soort veerkracht-verhogende technieken haalt de scherpe kantjes van de werkstress af.

Wanneer organisatie én medewerkers gezamenlijk werkdruk en werkstress in samenhang aanpakken en voorkomen, dan scheelt dit aan tijd die je organisatie anders nodig zou hebben om steeds Arbo-verbeteringstrajecten in te zetten en de ondernemingsraad in te schakelen. En misschien verlaagt ook dat weer de stress.

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Details
Gerelateerd
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Seksuele intimidatie
24-09-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Nieuwbouw, kansen voor de ondernemingsraad
29-05-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Pak de werkdruk aan!
14-04-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist arbeidsomstandigheden
09-04-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Integriteit in handen nemen
08-04-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Kun je veiligheid afdwingen?
03-04-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Gezond werken tijdens de corona-crisis
20-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Economische maatregelen vanwege het coronavirus
18-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Wat het coronavirus van de ondernemingsraad vraagt!
18-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Algemene maatregelen inzake het coronavirus
18-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Regeling onwerkbaar weer (inclusief het coronavirus)
17-03-2020
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Gebruik het instemmingsrecht om afspraken te maken
12-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Medezeggenschap en arbodienstverlening
11-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Plan van aanpak RI&E
09-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Stappenplan RI&E
09-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Beoordeling van het plan van aanpak RI&E
09-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Het oprichten van een VGWM-commissie
09-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Werkdruk: de aanpak
09-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist werkdruk
09-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Preventie van beroepsziekten
04-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Bedrijfshulpverlening
03-03-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Beoordelen en kiezen van een Arbodienst
27-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Rechten van de ondernemingsraad op het gebied van arbeidsomstandigheden
26-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist om na te gaan uit welk gebied een conflict in essentie voortkomt
26-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Agressie en reageren op agressie
25-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Draaiboek agressie
25-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Ondernemingsraad kan psychische diversiteit bespreekbaar maken
24-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Vervang de kankerverwekkende stoffen
20-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Medezeggenschap in een digitale wereld
18-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden ‘Samenwerken met robot biedt afwisseling’
18-02-2020
Wet op de ondernemingsraden Informatierecht Niet aan informatieverplichting voldaan
04-02-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Registratie incidenten agressie
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden De milieu en VGWM-commissie
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Een milieubeleidsverklaring
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsvoorwaarden Geen vervangende instemming op afschaffen spuittoeslag
30-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Arbo en de ondernemingsraad
23-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist aandachtspunten voor de ondernemingsraad en VGWM-commissie
21-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist agressie in fysieke ruimtes
21-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist beoordelen contract arbodienst
21-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist gezondheidsrisico's
21-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist behoefte externe arbozorg
21-01-2020
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Toelichting artikel 28
28-11-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Arbocatalogi
22-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Arbo en medezeggenschap: samenhang
22-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden De bevoegdheden van de ondernemingsraad inzake arbeidsomstandigheden
22-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Checklist verzuimbeleid
22-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Quick scan ziekteverzuimkosten
22-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Wat moet de ondernemingsraad doen als het niet eens is met arbo-maatregelen?
22-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Arbeidsomstandighedenwetgeving
21-10-2019
Wet op de ondernemingsraden Instemmingsrecht Toelichting artikel 27 lid 1d
18-10-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden In hoeverre roken moet mogen
12-09-2019
Werkterreinen van de or Arbeidsomstandigheden Voorwaardelijke ontbinding wegens seksuele intimidatie
12-09-2019
Werkterreinen van de or Gelijke behandeling Nieuwe bedrijfskleding; instemmingsrecht overeengekomen?
12-09-2019
Inhoudsopgave